Niet zelden krijg ik een vragende blik als ik mensen aanraad om in januari naar het hoge noorden en in het bijzonder naar Lapland te reizen. “Januari? Is het dan niet de hele dag donker? En vriest het niet dertig graden?” De aanname is logisch. Na de feestdagen in december voelt januari voor velen als een maand om binnen te blijven en te wachten op de lente.
Maar laat me je een geheim vertellen: januari is misschien wel mijn favoriete maand om voet in Lapland te zetten. Het is de maand van rust, de meest bizarre sneeuwvormen en van licht dat je nergens anders op aarde ziet. Waar december soms draait om de kerstgekte en februari het begin van het drukke skiseizoen inluidt, is januari het hart van de winter.
Als je twijfelt over een trip in deze periode, of als je je simpelweg afvraagt wat je kunt verwachten qua weer in Lapland in januari, lees dan verder. Ik neem je mee door de belangrijkste redenen waarom de diepe winter juist de beste tijd is om te gaan.
1. De stilte na de kerststorm
Er gebeurt iets bijzonders in Lapland zodra de kerstvakantie voorbij is. In december, en met name rond de feestdagen, kan het in populaire plaatsen als Rovaniemi behoorlijk druk zijn. Iedereen wil de kerstman zien, iedereen wil die ene foto met een rendier.
In januari keert de rust terug. De grote groepen toeristen vliegen naar huis en de lokale bevolking herpakt zich. Dit is het moment dat je de wildernis weer echt voor jezelf hebt. Als je met een sneeuwscooter over een bevroren meer raast, is de kans groot dat je de enige bent. Sta je op een heuveltop naar het noorderlicht te kijken? Grote kans dat je alleen het ruisen van de wind hoort, en geen klikkende camera’s van andere mensen.
Voor mij is die stilte de ware luxe van Lapland. Het feit dat je uren kunt wandelen (op sneeuwschoenen, uiteraard) zonder iemand tegen te komen, geeft een gevoel van nietigheid dat je in onze drukke lage landen zelden ervaart. Daarnaast is er een praktisch voordeel: beschikbaarheid. Omdat januari een zogenaamd ‘tussenseizoen’ is, na de kerstpiek en voor de voorjaarsvakanties, heb je vaak meer keuze in accommodaties. Die ene leuke blokhut met die open haard is in januari vaak net iets makkelijker te boeken dan in de maanden eromheen.
2. De witte ‘Tykky’ bomen
Dit is misschien wel de belangrijkste visuele reden om specifiek voor Lapland in januari te kiezen. Heb je wel eens foto’s gezien van die witte standbeelden die eruitzien als gigantische marshmallows? Dat zijn bomen, bedekt onder een loodzware laag sneeuw. De Finnen noemen dit fenomeen ‘Tykky’.
Tykky ontstaat niet in een nachtje. Het heeft tijd nodig. De sneeuw moet vallen, de temperatuur moet laag blijven, en de mist moet tegen de takken aanvriezen. In december is dit proces nog in volle gang. Maar in januari? Dan is de Tykky op zijn hoogtepunt. De bomen op de heuveltoppen bezwijken bijna onder het gewicht (geen zorgen, de taaie sparren kunnen dit hebben) en vormen een surrealistisch landschap.
In maart begint de zon vaak alweer wat kracht te krijgen, waardoor de sneeuw van de bomen kan smelten of waaien. Januari is daarom de ‘sweet spot’. Als je houdt van fotografie, of gewoon van landschappen die eruitzien alsof ze uit een fantasyboek komen, dan moet je in deze maand gaan. Het landschap is op z’n witst en op z’n mooist.
3. Het licht: het eindeloze ‘blue hour’
Laten we het hebben over de olifant in de kamer: de lichturen in Lapland in januari. Is het donker? Ja. Is het pikzwart? Nee, absoluut niet.
Veel mensen denken dat de poolnacht (de periode dat de zon niet boven de horizon komt) betekent dat je 24 uur per dag een zaklamp nodig hebt. Dat is een misverstand. Zelfs als de zon niet officieel opkomt, heb je rond het middaguur een periode van schemering. En dit is niet zomaar schemering; dit is het beroemde ‘blauwe uurtje’, maar dan uitgerekt over vier uur.
Het licht in januari is fenomenaal. Omdat de zon net onder de horizon blijft hangen, kleurt de hemel in pastelkleuren: zachtroze, diep paars en intens blauw. Het witte sneeuwdek reflecteert dit weinige licht, waardoor alles een magische gloed krijgt.
Naarmate januari vordert, komen de lichturen in Lapland in januari overigens snel terug. Aan het begin van de maand heb je in het hoge noorden misschien een paar uur schemerlicht, maar tegen eind januari laat de zon zich alweer een paar uur per dag zien. Het gaat razendsnel; elke dag win je minuten aan daglicht.
4. De temperatuur: kou als ervaring
We moeten eerlijk zijn over de temperatuur in Lapland in januari. Het is statistisch gezien vaak de koudste maand van het jaar. Kwikstanden van -20°C tot -30°C zijn geen uitzondering.
Klinkt eng? Dat hoeft het niet te zijn. Er is een enorm verschil tussen de kou die wij kennen, die vochtige, gure wind die door je spijkerbroek snijdt, en de kou in Lapland. De kou in het noorden is een droge kou. Omdat de luchtvochtigheid zo laag is, voelt -15°C vaak aangenamer dan een natte winterdag in Nederland.
Die extreme kou in januari voegt juist iets toe aan de ervaring. Het zorgt ervoor dat de sneeuw onder je voeten knispert en piept (een geluid dat je alleen hoort bij strenge vorst). Het zorgt ervoor dat je wimpers en haren wit bevriezen zodra je buiten ademt, wat voor hilarische selfies zorgt. En het zorgt ervoor dat de meren en rivieren betrouwbaar dichtgevroren zijn, wat essentieel is voor ijsvissen of tochten met de sneeuwscooter.
Bovendien is de maatschappij daar volledig ingericht op deze temperaturen. Binnen is het altijd behaaglijk warm (vloerverwarming is standaard, net als driedubbel glas), en overal waar je komt branden open haarden. Er is niets zo lekker als na een dag in de vrieskou een warme sauna in te duiken. Dat contrast maakt je reis juist compleet.
5. De jacht op het noorderlicht
Veel reizigers hebben het noorderlicht bovenaan hun bucketlist staan. Hoewel je nooit garantie hebt (het blijft de natuur), biedt Lapland in januari wel uitstekende kansen voor een goede show.
Om de Aurora Borealis te zien heb je drie dingen nodig: zonneactiviteit, een heldere hemel en duisternis. Aan die eerste twee kunnen we weinig veranderen, maar die laatste factor heb je in januari volop. Doordat de dagen kort zijn, zijn de nachten lang. Dit betekent simpelweg dat je ‘window of opportunity’ veel groter is dan in maart of september.
In januari kan het noorderlicht al vroeg in de middag zichtbaar zijn, direct na de schemering. Je hoeft dus niet per se tot midden in de nacht wakker te blijven. Vaak sta je om 19:00 uur al met je neus in de lucht te genieten van groene sluiers.
Daarnaast hangt koud weer (waar januari om bekend staat) vaak samen met hogedrukgebieden. En hogedrukgebieden betekenen vaak heldere luchten. Minder bewolking is precies wat je nodig hebt. Dus als je ziet dat de temperatuur zakt naar -25°C, juich dan niet te vroeg over de kou, maar wel over je kansen op het noorderlicht.
Wat trek je aan? Kledingadvies voor de diepvries
Een veelgestelde vraag is: wat is de juiste kleding voor Lapland in januari? Als je de kou vreest, is dit het onderdeel waar je je goed op moet voorbereiden. Slecht weer bestaat niet, slechte kleding wel. Een cliché, maar in Lapland een absolute waarheid. In januari red je het niet met je standaard winterjas van de Zara. Je moet werken met het lagensysteem.
Basislaag (thermisch ondergoed)
Dit is je tweede huid. Kies altijd voor merinowol. Wol isoleert, zelfs als het vochtig wordt, en het gaat niet stinken. Vermijd katoen! Katoen absorbeert zweet en koelt je lichaam razendsnel af. In januari is een katoenen T-shirt dragen gevaarlijk koud.
Tussenlaag
De tussenlaag: Hier creëer je de isolatie. Een fleecevest of een dikke wollen trui werkt prima. Bij extreme kou in januari draag je vaak zelfs twee tussenlagen.
Buitenlaag
Deze moet wind- en waterdicht zijn. Een goede hardshell jas of een gevoerde ski-jas. Voor je benen geldt hetzelfde: een thermolegging, een joggingbroek en daaroverheen een skibroek is in januari geen overbodige luxe.
Thermo-overall
Bij aankomst krijg je van je accommodatie bovendien extra warme kleding (onder andere een thermo-overall) in bruikleen die je kunt aantrekken tijdens de excursies (zoals de huskysafari en sneeuwscootertocht). Geloof me, dit is onmisbaar als je bij -20°C op een sneeuwscooter met 60 km/u over een open vlakte scheurt.
Voeten, handen en hoofd
Kou verlies je via je hoofd, handen en voeten. Neem daarom wollen sokken mee (weer geen katoen!) en zorg ervoor dat je winterschoenen een maatje te groot zijn. Lucht isoleert. Als je voeten strak in je schoenen zitten, krijg je koude tenen. Wanten zijn veel warmer dan handschoenen, omdat je vingers elkaar warm houden. En ga voor een muts die ook je oren bedekt.
Conclusie: durf jij de diepe winter aan?
Lapland in januari is perfect voor de reiziger die de rauwe schoonheid van de winter wil voelen. Het is voor de mensen die niet bang zijn voor een beetje kou, zolang daar een haardvuur en een sauna tegenover staan. De afwezigheid van massatoerisme, de ongelooflijke hoeveelheid sneeuw op de bomen en de mystieke kleuren van de poolnacht maken het een periode die nergens mee te vergelijken is.
Dus, pak die merinowollen sokken in en boek die reis in januari. Je zult zien dat de donkerste tijd van het jaar eigenlijk de meest kleurrijke ervaring van je leven kan zijn.
